Σιωπηρή προπαγάνδα ή απροκάλυπτη προπαγάνδα

Θανάσης Μιχελής

Με το όρο “σιωπηρή προπαγάνδα”, στο ομότιτλο βιβλίο του ο δημοσιογράφος Ιγνάσιο Ραμονέ (διευθυντής του Monde diplomatique) περιγράφει τη μεθοδολογία με την οποία η τηλεόραση εγχαράσσει αντιλήψεις και απόψεις μέσω προγραμμάτων της. Με λίγα λόγια ο Ραμονέ, ίσως για πρώτη φορά, αναδεικνύει πώς η μαζική επικοινωνία και η μαζική κουλτούρα μέσω της TV χειραγωγεί τους πολίτες.

Την ίδια άποψη για το ρόλο της τηλεόρασης εκφράζει και o διανοητής Pierre Bourdieu, αναφέροντας ως συγκεκριμένο παράδειγμα το Ελληνοτουρκικό επεισόδιο των Ιμίων και πώς η τηλεόραση ανάδειξε μέσω αυτού σε υπέρμετρο βαθμό και όξυνε εθνικιστικές αντιθέσεις.

Οι παραπάνω προβληματισμοί θέτουν, ίσως για πρώτη φορά, σε αμφισβήτηση την πρωτιά της εκπαίδευσης ως ιδεολογικού μηχανισμού του κράτους, άποψη των κλασσικών και σύγχρονων μαρξιστών.
Ωστόσο ζώντας στη σημερινή Ελλάδα εύκολα παρατηρεί ο καθένας πως η τηλεόραση, στο μεγάλο μέρος της, έχει προ πολλού ξεπεράσει το στάδιο της “σιωπηρής” προπαγάνδας και βρίσκεται σ΄ αυτό της απροκάλυπτης προπαγάνδας. Μάλιστα δε χωρίς όρια και ελέγχους. Πλήθος περιστατικά στηρίζουν την άποψη αυτή: Στο παρελθόν σε μερικές εβδομάδες αποδομούσαν πρωθυπουργούς και αναδείκνυαν άλλους. Με μεθοδευμένες “δημοσκοπήσεις” επιχειρούσαν και επιχειρούν να αλλοιώσουν τις διαθέσεις του εκλογικού σώματος και ανάλογα να το καθοδηγήσουν. Πρόσφατα και πλήθος τα παραδείγματα στις τελευταίες εκλογές και στο δημοψήφισμα του Ιουλίου του 2015. Συστηματικά αποσιωπώνται ειδήσεις ή υπερβάλλονται άλλες. Για παράδειγμα: Στον ελάχιστο βαθμό προβάλλονται γεγονότα που αφορούν στην Κύπρο. Όμως σε μέγιστο βαθμό προβλήθηκε το “Ναι” στο σχέδιο Ανάν.

Τελικά πώς και γιατί οδηγηθήκαμε από την τηλεόραση της ΥΕΝΕΔ της δικτατορίας και την κρατική τηλεόραση στην κυριαρχία της ιδιωτικής τηλεόρασης των “βασικών μετόχων”.
Πάγιο αίτημα υπήρξε ο πλουραλισμός των απόψεων στην τηλεόραση, πέραν της εγκυρότητας των ειδήσεων (αναγκαία προϋπόθεση αξιοπιστίας). Το αίτημα αυτό μεταφράστηκε-αξιοποιηθηκε από μια πολιτική μερίδα ως αναγκαιότητα λειτουργίας ιδιωτικών καναλιών. Αυτό και έγινε στις αρχές της δεκαετίας του ΄90. Η απόφαση αυτή ουδέποτε συνοδεύτηκε από άδειες λειτουργίας και αντίστοιχες καταβολές των αναγκαίων φόρων, πολύ δε περισσότερο από κανόνες δεοντολογίας. Συνήθης ήταν η πρακτική προηγουμένων κυβερνήσεων, τα τέλη κάθε Δεκέμβρη, να παρατείνουν την προσωρινή λειτουργία των καναλιών και να διαγράφουν τις οικονομικές τους υποχρεώσεις προς το Ελληνικό κράτος. Οι χαριστικές αυτές πρακτικές δεν έλυσαν τα οικονομικά προβλήματα των τηλεοπτικών καναλιών, με αποτέλεσμα σε εκατοντάδες εκατομμύρια να ανέρχονται τα δάνεια τους, δάνεια με δυσκολία ή αδυναμία αποπληρωμής τους.

Πώς λοιπόν αυτές οι ιδιωτικές επιχειρήσεις συνέχιζαν να δανειοδοτούνται και να λειτουργούν απρόσκοπτα και ανεξέλεγκτα; Η απάντηση κρύβεται στη δυνατότητά τους να διαμορφώνουν την κοινή γνώμη και να χειραγωγούν τους πολίτες με τη συνέργεια σ΄ αυτό πολιτικών δυνάμεων της χώρας. Αποτέλεσαν δηλαδή όχι την εναλλακτική λύση πλουραλισμού έναντι του “μονοδιάστατου” των κρατικών καναλιών, αλλά έναν νέο ιδεολογικό μηχανισμό χειραγώγησης. Μηχανισμό όχι πλέον στα χέρια του κράτους αλλά στα χέρια επιχειρηματιών, οι οποίοι από αυτή τη δραστηριότητα τους ζημιώνονται συνεχώς και παρ’ όλα αυτά επί 25-ετια συνεχίζουν να λειτουργούν. Πώς άραγε; Έναντι ποιού τιμήματος; Είναι προφανές πως κανείς επιχειρηματίας δεν διατηρεί επί δεκαετίες ζημιογόνο επιχείρηση, εκτός εάν οι ζημιές της καλύπτονται από άλλες δραστηριότητες, επιχειρηματικές, πολιτικές ή άλλου χαρακτήρα.

Εάν επιθυμούμε και επιδιώκουμε μια πλουραλιστική και κατά το δυνατόν αντικειμενική ενημέρωση και μέσω της τηλεόρασης, αυτός ο ομφάλιος λώρος πρέπει να κοπεί. Η νομοθεσία ήδη υπάρχει. Η παρέμβαση-απόφαση του ΣτΕ απλά καθυστέρησε την εφαρμογή της. Το λόγο σήμερα έχει στο ΕΣΡ. Με τις ενέργειές του θα αποδείξει εάν και κατά πόσο είναι ανεξάρτητη αρχή, όπως περιγράφεται. Για να προκύψει ένα ραδιοτηλεοπτικό τοπίο που θα είναι αντικειμενικό στην ειδησεογραφία του και πλουραλιστικό στις εκφράσεις του, αυτοσυντηρούμενο και άρα αυτόνομο. Να πάψει να είναι, είτε μηχανισμός σιωπηρής προπαγάνδας είτε μηχανισμός απροκάλυπτης προπαγάνδας.

Via : tvxs.gr