Του Σπύρου Λάντσα
Παγίδα του Διακόπτη Κάθεσαι στον καναπέ σου, κρατάς το τηλεχειριστήριο ή το smartphone και νιώθεις κυρίαρχος. Αλλάζεις κανάλι, προσπερνάς μια ενοχλητική διαφήμιση ή επιλέγεις ένα link της αρεσκείας σου. Αυτή η μικρή κίνηση του αντίχειρα σού δίνει την απόλυτη ικανοποίηση ότι είσαι ελεύθερος αφού «εσύ αποφασίζεις» να κάνεις τις επιλογές σου , μόνο που είναι μια ηδονική ψευδαίσθηση. Γιατί στην πραγματικότητα, ο διακόπτης που κρατάς δεν είναι το εργαλείο της ελευθερίας σου, είναι ο αισθητήρας ενός αλγορίθμου που καταγράφει την αντίδρασή σου, για να προβλέψει την επόμενη κίνησή σου πριν καν τη σκεφτείς.
Ο Αόρατος Αρχιτέκτονας και η Χειραγώγηση . Η τραγωδία της ψηφιακής εποχής δεν είναι ο εξαναγκασμός, αλλά η προ-επιλογή. Δεν σου επιβάλλουν τι να δεις σου έχουν ήδη αφαιρέσει οτιδήποτε θα μπορούσε να σε ταράξει, να σε προβληματίσει ή να σε αφυπνίσει. Ζούμε μέσα σε «ψηφιακές φούσκες» (echo chambers), όπου ο καθρέφτης της οθόνης μας επιστρέφει μόνο μια παραμορφωμένη εκδοχή του εαυτού μας που μας αρέσει. Όταν η επιλογή περιορίζεται σε αυτά που ο αλγόριθμος ξέρει ότι θα αποδεχτείς, τότε η έννοια της «βούλησης» γίνεται ένα κενό γράμμα. Εάν το θέλετε πιο αναλυτικά πρόκειται για μια λεπτομερή ανάλυση των συμπεριφορικών προτύπων, των χαρακτηριστικών της προσωπικότητας, των κινήτρων και της συναισθηματικής σύνθεσης ενός ατόμου, που χρησιμοποιείται για την κατανόηση ή την πρόβλεψη των ενεργειών του. Γίνεται ευρεία χρήση αλγορίθμων για τη χαρτογράφηση ακατέργαστων σημείων δεδομένων —όπως αρχεία καταγραφής κλήσεων κινητού τηλεφώνου, τα likes στο facebook και σ’άλλα μέσα κοινωνικής δικτύωσης, ή μοτίβα πληκτρολόγησης— σε καθιερωμένα ψυχολογικά πλαίσια. «Από το 2010 περίπου, και ιδιαίτερα από την εμφάνιση του Τραμπ στο πολιτικό σκηνικό, θα μπορούσε κανείς να πει ότι μπαίνουμε σε μια δεύτερη περίοδο που χαρακτηρίζεται από το ενδιαφέρον επιχειρηματικών συμφερόντων και των media να απευθυνθούν στο άτομο όχι για να το πείσουν να αγοράσει κάτι, αλλά για τον έλεγχο του μυαλού του, τη χειραγώγησή του και τον έλεγχο της πολιτικής συμπεριφοράς του, δηλαδή να χειριστούν επιστημονικά το #“Cognitive Button” (“Γνωσιακό Κουμπί”) του μυαλού μας. Για τον σκοπό αυτό, δεν διστάζουν πλέον να χρησιμοποιούν επιστημονικές τεχνικές προπαγάνδας, ψυχολογικού πολέμου (psyops), παραπληροφόρησης (disinformation), πληροφοριακό πόλεμο (information warfare) κ.λπ., κάτι που σήμερα γίνεται πολύ πιο εύκολο, από την ύπαρξη των socialmedia (βλ. facebook)»[1].
Η Νέα Υπεραξία: Η Κλοπή της Εμπειρίας. Ενώ η πολιτική σκέψη παραμένει συχνά εγκλωβισμένη στις αναλύσεις του περασμένου αιώνα για την υπεραξία της εργασίας, η πραγματικότητα την έχει προσπεράσει. Η νέα μορφή εκμετάλλευσης δεν αφορά μόνο τον χρόνο της ζωής μας που πουλάμε έναντι ενός μισθού. Η σύγχρονη κλοπή είναι η απαλλοτρίωση της ίδιας μας της εμπειρίας. Στο πλαίσιο του #Surveillance Capitalism (Καπιταλισμός της Επιτήρησης) της Shoshana Zuboff , κάθε μας ανάσα μετατρέπεται σε δεδομένο. Η συλλογή και επεξεργασία αυτών των δεδομένων από τον Κύριο Αλγόριθμο #Master Algorithm[2] παράγει αστρονομικά κέρδη για μια ψηφιακή ολιγαρχία, χωρίς εμείς να λαμβάνουμε ούτε ένα ψίχουλο από αυτή την «data-driven economy» οικονομία που καθοδηγείται από δεδομένα. Πρόκειται για μια ψηφιακή εξόρυξη του ίδιου μας του εαυτού.
Από το Καλάθι Αγορών στην Κάλπη. Αυτή η «αθόρυβη επεξεργασία» της σκέψης μας είναι η νέα μορφή φεουδαρχίας. Όταν η ίδια τεχνολογία που χρησιμοποιείται για να σου πουλήσει ένα ζευγάρι παπούτσια, χρησιμοποιείται για να σου «πουλήσει» έναν ηγέτη, η κάλπη παύει να είναι το ιερό σύμβολο της λαϊκής κυριαρχίας και γίνεται το τερματικό ενός υπολογιστή. Αν ο αλγόριθμος ξέρει ποιον θα ψηφίσεις πριν καν το αποφασίσεις εσύ, τότε ποιος κυβερνά πραγματικά; Εσύ, ή εκείνος που κατέχει τα δεδομένα;
Ο Απόλυτος Εκχυδαϊσμός της Διανόησης Είναι η μεγαλύτερη ειρωνεία στην ιστορία του ανθρώπινου είδους. Η ανθρώπινη διανόηση, που ξεκλείδωσε τα μυστικά του σύμπαντος, χρησιμοποιείται σήμερα για να σχεδιάσει αλγόριθμους που μας μελετούν όπως ο εντομολόγος το μυρμήγκι. Πρόκειται για έναν απόλυτο εκχυδαϊσμό: η «Μεγάλη Ιδέα» της Τεχνητής Νοημοσύνης, αντί να γίνει το όχημα για την υπέρβαση των δεσμών μας, μετατρέπεται σε ένα ψηφιακό μαστίγιο που εκμεταλλεύεται τα ταπεινότερα ένστικτά μας για να μας κρατά πειθήνιους.
Το Στοίχημα της Ψηφιακής Αυτοδιάθεσης Δεν μπορούμε να σταματήσουμε την τεχνολογία, γιατί αυτό θα σήμαινε την άρνηση της ίδιας μας της φύσης για εξέλιξη. Πρέπει όμως να σταματήσουμε την παράδοσή της στην ολιγαρχία των κολοσσών της τεχνολογίας. Εταιρείες όπως οι Google (Alphabet), Amazon, Meta (Facebook), Apple και Microsoft, ελέγχουν τις βασικές ψηφιακές υποδομές, την πρόσβαση στην πληροφορία και τα δεδομένα των χρηστών παγκοσμίως. Οι τεχνολογικοί αυτοί γίγαντες συγκεντρώνουν πρωτοφανή οικονομική και πολιτική επιρροή, ξεπερνώντας σε αξία ακόμη και κράτη. Η νέα «τεχνολογική ολιγαρχία» διαμορφώνεται γύρω από την ανάπτυξη της AI, με τους ίδιους παίκτες να ηγούνται της κούρσας, καθορίζοντας το μέλλον της εργασίας και της πληροφορίας. Οι μεγιστάνες της τεχνολογίας διατηρούν στενούς δεσμούς με την πολιτική εξουσία και όχι μόνο λόγω της οικονομικής τους ισχύος, κατά συνέπεια επηρεάζουν και τις διεθνείς εξελίξεις, ειδικά σε περιόδους κρίσεων. Η ολιγαρχία αυτή δεν περιορίζεται μόνο στις ΗΠΑ, αλλά επεκτείνεται παγκοσμίως, επηρεάζοντας την ελληνική τεχνολογία και οικονομία μέσω επενδύσεων και εξαγορών. Η «Big Tech» ολιγαρχία καθορίζει το πώς επικοινωνούμε, πώς ενημερωνόμαστε και πώς λειτουργεί η παγκόσμια οικονομία και η Δημοκρατία . Χρειαζόμαστε μια νέα διεθνή κοινωνική οργάνωση που θα περιφρουρεί την ιερότητα της σκέψης και την κοινωνική κυριότητα του κώδικα.
Η Τεχνητή Νοημοσύνη είναι η τελευταία μας ευκαιρία να απελευθερωθούμε. Αν την αφήσουμε να μας υποτάξει, η φεουδαρχία που έρχεται θα είναι χειρότερη από εκείνη του Μεσαίωνα, γιατί η υποταγή του ατόμου στον ολιγάρχη θα φαίνεται ως ατομική επιλογή. Αν όμως τη δαμάσουμε, θα είναι η πρώτη φορά στην ιστορία που ο άνθρωπος θα διαφεντεύει τη ζωή του, όχι με το σπαθί, αλλά με το φως της ίδιας του της διάνοιας.
Γιατί, όπως μας θυμίζει ο Μένανδρος: Ο άνθρωπος είναι πολύ όμορφος όταν φέρεται ως άνθρωπος
«Ὡς χαρίεν ἔστ’ ἄνθρωπος, ὅταν ἄνθρωπος ᾗ» (Πόσο όμορφος είναι ο άνθρωπος, όταν φέρεται ως άνθρωπος).
[1] Δημοκρατία και Τεχνολογία – Η εποχή της “μετα-αλήθειας” ΚατάραςΚώστας11/11/2022FacebookTwitterLinkedInEmailPrintViberΜοιραστείτε για τις εκλογές του Τραμπ το 2016, αλλά και το Brexit στη Μεγάλη Βρετανία χρησιμοποιήθηκε ένα εργαλείο που αναπτύχθηκε από το Πανεπιστήμιο Cambridge, ένα “μαύρο κουτί” που χρησιμοποιεί συνδυαστικά ψυχολογία, ψυχανάλυση, “μαζικά δεδομένα” (BigData), σόφτγουερ, αλγορίθμους, τεχνητή νοημοσύνη, επικοινωνία, κ.λπ., και βρίσκεται στη λίστα των στρατιωτικών προϊόντων του Ηνωμένου Βασιλείου, καθώς απαγορεύεται η εξαγωγή του από τη χώρα. Πρόκειται για ένα εργαλείο που μπορεί επιστημονικά να διαμορφώνει ή να αλλάζει τη συμπεριφορά του ατόμου, δηλαδή να το χειραγωγεί και να ελέγχει την πολιτική του συμπεριφορά, και όχι μόνον.
[2] Το βιβλίο «Ο Κύριος Αλγόριθμος: Πώς η Αναζήτηση για την Απόλυτη Μηχανή Μάθησης θα Αναδιαμορφώσει τον Κόσμο μας» του Pedro Domingos κυκλοφόρησε το 2015. Ο Domingos έγραψε το βιβλίο για να προσελκύσει το ενδιαφέρον ανθρώπων εκτός του χώρου.
